Istorija Kultura

Podgorička skupština 1918.godine

King_Nikola_of_Montenegro

Na jučerašnji dan, 26.novembra 1918.godine Velika narodna skupšina, poznatija kao Podgorička skupština, donela je odluku da se Crna Gora ujedini sa Srbijom. Za ujedinjenje je glasalo 160 poslanika Podgoričke skupštine.

U jesen 1918.godine savezničkih trupa (francuskih, engleskih, američkih, italijanskih i srpskih) su oslobodile Crnu Goru od Austro-ugarskih snaga. Savezničke snage su u Cetinje ušle 23. oktobra (5. novembra) 1918. godine. Odmah je formiran Centralni izvršni odbor za ujedinjenje Srbije i Crne Gore koji je defakto preuzeo izvršnu vlast u Crnoj Gori.

Centralni izvršni odbor je, na sednici u Beranama 25. oktobra/7. novembra 1918. godine, propisao Pravila za biranje narodnih poslanika za Veliku narodnu skupštinu. Proglas o raspisivanju izbora i Pravila za biranje narodnih poslanika za Veliku narodnu skupštinu, poslati su iz Berana 27. oktobra okružnim načelnicima u Crnoj Gori, s nalogom da se organizuju izbori po kapetanijama, varoškim opštinama i srezovima. Za održavanje zborova i izbor poverenika dat je rok od sedam dana, dok je u nekim mestima, poput Cetinja, za te poslove preostalo tek tri dana. Čitavim izbornim procesom rukovodio je Centralni izvršni odbor preko svojih poverenika i izaslanika koji su sazivali zborove i sednice i utvrđivali rezultate izbora.

Izbori za sastav skupštine obavljeni su 19.11.1918. godine na celom prostoru kraljevine Crne Gore. Svaka kapetanija birala je po 2, dok je svaki srez (iz oblasti koje su oslobođene u Prvom balkanskom ratu) birao po 3 poslanika. Veći gradovi (preko 5 000 stanovnika) birali su po 2 poslanika, a oni manji (sa manje od 5 000 stanovnika) po 1 poslanika.

Glasalo se na javnim zborovima (bez biračkih spiskova, identifikacionih dokumenata i biračkih odbora), na kojima je javnim i posrednim glasanjem:

  • svaka kapetanija birala 10 poverenika,
  • svaki srez birao 15 poverenika,
  • svaka veća varoš birala 10 poverenika,
  • svaka manja varoš birala 5 poverenika.

Potom su se okupljali poverenici iz jednog okruga i na zajedničkoj sednici odlučivali o svojim predstavnicima tj. predstavnicima na skupštini. U nekim kapetanijama nisu ni održani skupovi (pljevaljski i beranski okrug), već su poslanici jednostavno imenovani i još su predstavljali narod bjelopoljskog okruga.

Poslanici birani u Andrijevici predstavljali su građane plavsko-gusinjskog sreza. Na ovaj način je izabrano 165 poslanika za skupštinu.

Pripreme za početak rada skupštine obeležila su dva suprotna mišljenja o načinu ujedinjenja Crne Gore i Srbije. Skupština je zasedala od 24. do 29. novembra 1918. godine.

Skupština je otpočela sa radom 24.11. u zgradi Duvanskog monopola i na prvom zasedanju izabrani su tajnim glasanjem organi skupštine (predsednik Savo Cerović, potpredsednici Lazar Damjanović i Savo Fatić i sekretari).

ucesnici_podgoricke_skupstine

Podgorička skupština je, na Drugoj redovnoj sednici 13./26. novembra, bez rasprave i aklamacijom usvojila već napisani tekst Odluka, koji su potpisali 160 poslanika. Ovaj akt je usvojen pod imenom Rezolucija, a kasnije objavljen kao plakat pod nazivom Odluka. Odluke su:

  • Da se kralj Nikola I Petrović – Njegoš i njegova dinastija zbaci sa crnogorskog prijestola.
  • Da se Crna Gora sa bratskom Srbijom ujedini u jednu jedinu državu pod dinastijom Karađorđevića, te tako ujedinjene stupe u zajedničku Otadžbinu našeg troimenog naroda Srba, Hrvata i Slovenaca.
  • Da se izabere Izvršni narodni odbor od 5 lica, koji će rukovoditi poslovima, dok se ujedinjenje Srbije i Crne Gore ne privede kraju.
  • Da se o ovoj skupštinskoj odluci izvijesti bivši kralj Crne Gore Nikola Petrović, Vlada Kraljevine Srbije, prijateljske Sporazumne sile i sve neutralne države.

Na četvrtoj sednici (28. novembra) je izabran Izvršno odbor, u stvari privremena vlada.

Na petoj sednici (29. novembra) skupština je odlučila:

  • Da se pokretna i nepokretna imovina bivšeg kralja Nikole Petrovića Njegoša i njegove dinastije, u Crnoj Gori konfiskuje u ime naroda.
  • Da se za svagda zabrani ulazak u našu zemlju pređašnjem kralju Nikoli Petroviću Njegošu, a tako i svim članovima njegove dinastije.

Odluka o ujedinjenju sa Srbijom, dovela je do niza drugih odluka o ujedinjenju u novu državu pod imenom Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.

Podgorička skupština je izabrala delegaciju od osamnaest članova, koju je predvodio mitropolit Gavrilo Dožić, da odluke Podgoričke skupštine odnese u Beograd.

Delegacija je uručila odluke Podgoričke skupštine regentu Aleksandru 17. decembra 1918. godine, ili 17 dana poslije proglašenja ujedinjenja i stvaranja Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno jugoslovenske države. Ovim je praktično zaokružen okvir odluka Podgoričke skupštine kojim je proglašeno pripajanje Crne Gore Srbiji, detronizovana crnogorska dinastija i uspostavljena privremena vlast koja je odluke trebalo da sprovede u delo.

Odluke Podgoričke skupštine nije priznale nijedna velika sila. Sama Srbija je zvanično raskinula diplomatske odnose sa Crnom Gorom 28. decembra 1918. godine, više od mesec dana po donošenju odluke o bezuslovnom ujedinjenju. Odlukama Podgoričke skupštine crnogorska država je faktički prestala da postoji.

Poslednji put Velika narodna skupština se sastala, na zahtev vlade iz Beograda, 27. januara 1919. godine i izabrala poslanike iz Crne Gore u Privremeno narodno predstavništvo, privremeno predstavničko i zakonodavno tijelo jugoslovenske države. Izabrani su: Andrija Radović, Marko Daković, Todor Božović, Spasoje Piletić, Risto Jojić, Lazar Damjanović, Mihailo Ivanović, Ilija Ljumović, Marko Matanović, Tripko Žugić i Radovan Bošković.

Kralj Nikola poslao je Pariskoj konferenciji zahtev da se povrati nezavisnost Crne Gore, ali njegova molba je odbijena. Nakon odluke Podgoričke skupštine o ujedinjenju, u Crnoj Gori je izbila takozvana božićna pobuna pristalica svrgnutog kralja Nikole i konfederalnog jugoslovenskog ujedinjenja. Tu pobunu, uz pomoć saveznika, guše pristalice ujedinjenja, a oružane borbe crnogorskih komita nastavljaju da traju sve do 1924. godine kada oni prihvataju amnestiju kralja Aleksandra Karađorđevića.

Međunarodna posmatračka komisija, sastavljena od više članova iz različitih država, saopštila je da su odluke Podgoričke skupštine odražavale većinsku volju stanovništva tadašnje Crne Gore.

Crna Gora i Srbija bile su u raznim oblicima zajedničke države 88 godina, odnosno sve do referendum 21. maja 2006. godina, na kojem je izglasana crnogorska nezavisnost čime je završen zajednički državotvorni put Srbije i Crne Gore.

About the author

Administrator

Dodajte komentar

Click here to post a comment

Kategorije

Reklama

Optimization WordPress Plugins & Solutions by W3 EDGE
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.
%d bloggers like this: