fbpx
Događaji Istorija Kultura

Ujedinjenje južnih Slovena

Na današnji dan je proglašeno ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca u zajedničku državu koja će se od 1929.godine nazivati Jugoslavija.

Kraljevina Srbija je na početku Prvog svetskog rata za svoje ratne ciljeve postavila ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca, donošenjem Niške deklaracije 7. decembra 1914. godine. Ubrzo je usledilo formiranje Jugoslovenskog odbora u Londonu 1915.godine i Crnogorskog odbora za narodno ujedinjenje 1917. godine. Konkretni pregovori o uređenju buduće države vođeni su neposredno u dva navrata – na Krfu 1917. godine kada je doneta Krfska deklaracija i u Ženevi 1918. godine kada je potpisan Ženevski sporazum.

jugoslavija-kralj-aleksandar

Kada su u jesen 1918.godine Centralne sile pretrpele teške poraze kako na zapadnom tako i na solunskom frontu, Austro – Ugarska se raspala. Pod vođstvom Jugoslovenskog odbora u Zagrebu je formirana Država Slovenaca, Hrvata i Srba, dok su istovremeno crnogorski delegati na spornoj Podgoričkoj skupštini doneli odluku o prisajedinjenju Crne Gore Srbiji. Pritom, i delegati Velike narodne skupštine Vojvodine su 25. novembra doneli odluku da se direktno pripoje Kraljevini Srbiji.

280px-Kralj_aleksandar1

Iako su predstavnici Države SHS, na čelu sa Svetozarem Pribićevićem, pre polaska u Beograd od Narodnog vijeća Države SHS dobili dokument “Naputak” kojim se uvjetuje ujedinjenje Države SHS s Kraljevinom Srbijom okupljanjem ustavne skupštine koja će 2/3 većinom odlučiti buduće uređenje države, dolaskom u Beograd okolnosti su se promenile. Kako su Vojvodina i Crna Gora već prišle Srbiji, a u strahu od italijanske okupacije Dalmacije delegacija je odustala od Naputka. Delegacija je sastavila dokument pod imenom “Adresa” o bezuslovnom ujedinjenju Države SHS i Kraljevine Srbije. Delegacija, koju je predvodio Pribičević, predstavila je regentu Aleksandru, koji je zastupao tada bolesnoga oca Petra I., “Adresu”. Dokument je pročitao potpredsednik Narodnog vijeća, dr. Ante Pavelić, a regent ju je ratifikovao 1.decembra 1918.godine, proglasivši tako novonastalo Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca.

kraljevina-jugoslavija-zastava

Kraljevina SHS je trajala nešto kraće od 23 godine. Ove godine su obeležili politički sukobi srpskih i hrvatskih partija, samovlada ALeksandra I Karađorđevića, i nažalost njegova smrt. Tridesetih godina XX veka Jugoslavija je pokušavala da izbegne rastući uticaj Hitlerove Nemačke i Italije, ali u tome nije uspela. Vlada Cvetković – Maček je 25.marta 1941.godine potpisala pristupanje Trojnom paktu. Kraljevski oficiri su dva dana kasnije izveli puč. Namesništvo na čelu sa knezom Pavlom je raspušteno, a sin kralja Aleksandra I, Petar II je proglašen punoletnim. Novu vladu je formirao general Dušan Simović.

Nepunih deset dana kasnije Nemačka i Italija su bez objave rata napale Jugoslaviju. Za dvanaest dana država je bila okupirana, a vojska je potpisala kapitulaciju. Kraljevska vlada i kralj Petar II su uspeli da se evakuišu prvo u Grčku a zatim u Veliku Britaniju preko Egipta.

Osvajači su Jugoslaviju podelili u više oblasti. Neke teritorije su pripojene Italiji, Nemačkoj, Albaniji, Bugarskoj i Mađarskoj. Okupatori su na teritoriji Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Vojvodine formirali tzv. nezavisnu državu Hrvatsku, dok je u Srbiji formirana vlada Milana Aćimovića koga će 29.avgusta zameniti armijski đeneral Milan Nedić.

Formalno Kraljevina Jugoslavija je prestala da postoji formiranjem Demokratske federativne Jugoslavije 10.avgusta 1945.godine na trećem zasedanju AVNOJa, a 29.novembra iste godine je ustavotvorna skupština proglasila formiranje Federativne Narodne Republike Jugoslavije.

Slika dana